P

P (ΦΩΣΦΟΡΟΣ) – Phosphorus / Ανόργανο Φωσφορικό

---

Τι μετρά
Ο φώσφορος στο αίμα μετράται κυρίως ως **ανόργανο φωσφορικό** (phosphate, PO₄³⁻).

Είναι βασικό συστατικό:

• οστών και δοντιών (υδροξυαπατίτη)
• ATP (ενεργειακός μεταβολισμός)
• φωσφολιπιδίων κυτταρικών μεμβρανών
• νουκλεϊκών οξέων (DNA, RNA)
• φωσφοπρωτεϊνών & ενζύμων

Η συγκέντρωσή του ρυθμίζεται κυρίως από:

• παραθορμόνη (PTH)
• βιταμίνη D
• νεφρική απέκκριση (κύριος ρυθμιστής)

---

Υπερφωσφαταιμία (Hyperphosphatemia) – P ↑

Κατηγορία	Κύριες αιτίες	Σημαντικά χαρακτηριστικά
Νεφρικές	• χρόνια νεφρική νόσος (CKD – στάδια 4–5) • οξεία νεφρική βλάβη (AKI) • υποπαραθυρεοειδισμός (μειωμένη νεφρική απέκκριση)	Κυριότερη αιτία – ↓ GFR → ↓ απέκκριση P
Κυτταρική λύση	• ραβδομυόλυση • σύνδρομο λύσης όγκου (tumor lysis syndrome) • αιμόλυση • εκτεταμένη νέκρωση ιστών	↑ P + ↑ K + ↑ UA + ↑ LDH
Άλλες	• υπερβιταμίνωση D • υπερκατανάλωση φωσφορικών (εμφιαλωμένα αναψυκτικά, καθαρτικά) • υποπαραθυρεοειδισμός • ψευδοϋποπαραθυρεοειδισμός	↓ Ca + ↑ P – συχνά τετανία

---

Υποφωσφαταιμία (Hypophosphatemia) – P ↓

Κατηγορία	Κύριες αιτίες	Σημαντικά χαρακτηριστικά
Μειωμένη πρόσληψη / απορρόφηση	• υποθρεψία / κακή διατροφή • δυσαπορρόφηση (κοιλιοκάκη, φλεγμονώδης νόσος εντέρου) • αλκοολισμός (χρόνιος)	Συχνά συνδυασμένη με υποκαλιαιμία & υπομαγνησιαιμία
Μετακίνηση ενδοκυττάρια	• επανασίτιση (refeeding syndrome) • ινσουλίνη / γλυκόζη χορήγηση • αναπνευστική αλκάλωση • σύνδρομο πείνας	Σοβαρή υποφωσφαταιμία (<1 mg/dL) → μυϊκή αδυναμία, αναπνευστική ανεπάρκεια
Νεφρική απώλεια	• υπερπαραθυρεοειδισμός • Fanconi syndrome • διουρητικά (οξυμεταζολίνη, ακεταζολαμίδη) • κληρονομικές διαταραχές (X-linked hypophosphatemic rickets)	↑ PTH + ↓ P + ↑ Ca (σε υπερπαραθυρεοειδισμό)

---

Συσχέτιση με άλλες εξετάσεις

Εξέταση	Συσχέτιση
Ca (Ασβέστιο)	Αντίστροφη σχέση Ca–P: • υπερπαραθυρεοειδισμός → Ca ↑, P ↓ • υποπαραθυρεοειδισμός → Ca ↓, P ↑
PTH	Ρύθμιση ασβεστίου και φωσφόρου – ↑ PTH → ↓ P (νεφρική απέκκριση)
ALP	Οστική δραστηριότητα – ↑ ALP + ↓ P → οστεομαλακία / ραχίτιδα
CREA	↑ CREA + ↑ P → νεφρική ανεπάρκεια (μειωμένη απέκκριση)

---

Κλινική παρατήρηση

• Η **αντίστροφη σχέση Ca–P** είναι χαρακτηριστική:
  • υπερπαραθυρεοειδισμός → Ca ↑, P ↓
  • υποπαραθυρεοειδισμός → Ca ↓, P ↑
  • χρόνια νεφρική νόσος → P ↑, Ca ↓ (δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός)
• Σοβαρή **υποφωσφαταιμία** (<1–1.5 mg/dL) → μυϊκή αδυναμία, αναπνευστική ανεπάρκεια, αιμόλυση, νευρολογικά συμπτώματα, refeeding syndrome
• Σοβαρή **υπερφωσφαταιμία** (>6–7 mg/dL) → υποασβεστιαιμία (δεσμευση Ca), μεταστατική ασβεστοποίηση, κνησμός, αγγειακή ασβεστοποίηση
• Σε tumor lysis syndrome → ↑ P + ↑ K + ↑ UA + ↓ Ca